AB büyüme tahminlerini yukarı çekti

AB Komisyonu Euro Bölgesi için 2011 yılı gayri safi yurtiçi hasıla (GSYH) büyüme tahminini yüzde 1.5'ten yüzde 1.6'ya yükseltti. Avrupa Komisyonu tarafından yılda iki defa yayımlanan tahminlere göre Euro Bölgesi 2011 yılı enflasyon beklentisi ise yüzde 1.8'den yüzde 2.2'e yükseltildi. AB Komisyonu'nun Ekonomiden Sorumlu Üyesi Olli Rehn, iç talebin güç kazanması ve ihracatın artmasıyla, 2011 yıl sonu büyüme hedeflerinin aşılabileceğini öngördü. Rehn, yükselen petrol fiyatlarının enflasyona olumsuz katkı yapacağına dikkat çekerek, "Fiyatların yüksek seviyede kalıcı olması, büyümeyi zayıflatacaktır" dedi.

Dış açık Aralık'ta yüzde 89.4 artış gösterdi

Emtia fiyatlarındaki hızlı artışın hammadde maliyetlerini artırması ve tüketim ürünü ithalatının hız kazanması; dış ticaret açığında sert yükselişe yol açtı. 4.1 milyar dolar olması beklenen Ocak ayı dış ticaret açığı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 89.4 artışla 7.3 milyar dolara yükseldi. Aralık ayında da 8.7 milyar dolarlık rekor ticaret açığı sonrasında, tahminleri aşan bu rakam; ekonomistler tarafından endişeyle karşılandı. Uzmanlar, 7.3 milyar dolarlık ticaret açığının cari açığa da olumsuz etki yapacağına işaret ederek, cari açığın Ocak ayı itibariyle 6.5 milyar doları görebileceğini öngörüyorlar. Türkiye'nin cari açığı Aralık ayında 7.5 milyar dolarla Merkez Bankası'nın verileri yayınlamaya başladığı 1984'ten bu yana en yüksek düzeye çıkmıştı. Merkez Bankası Başkanı Durmuş Yılmaz, geçen hafta yaptığı açıklamada, finansal istikrar çerçevesinde yakından izlediği cari açığı frenlemek üzere, Kasım ayından bu yana uygulanan politika bileşiminin etkisinin Mart ayı sonunda gözleneceğini kaydetmişti. Türkiye'nin ithalatı Ocak ayında yüzde 44 artışla 16.9 milyar dolara çıkarken; ihracat yüzde 22 artışla 9.6 milyar dolara yükseldi. İhracatın ithalatı karşılama oranı ise yüzde 56.7'ye geriledi.

Enflasyon baskısı Trichet'i de esir almış görünüyor

Artan emtia fiyatları dünya genelinde enflasyon baskısını artırırken, Avrupa Merkez Bankası Başkanı Jean Claude-Trichet enflasyonla mücadele çerçevesinde faizlerin artırılabileceği mesajını verdi. Wall Street Journal'ın sorularını yanıtlayan Trichet, finansal istikrar ve fiyat istikrarı konusunda önlemler alınabileceğini söylerken, çekirdek enflasyonun güçlü bir öncü gösterge niteliğini kaybettiğini söyledi. Emtia fiyatlarının baskısıyla bunun yan etkilerine karşı 'tetikte' olmaya devam edeceklerini kaydeden Trichet, bu çerçevede faizlerin gerektiğinden daha önce değiştirilebileceği mesajını verdi. Yunanistan, İrlanda ve Avrupa Birliği'nin çevre ülkelerindeki ekonomik zayıflamaya izin verilmeyeceğini kaydeden Trichet, fiyat istikrarına karşı risk oluşturması halinde faizlerin artırılmasını erteleyebileceğini kaydetti. Avrupa Merkez Bankası Başkanı Trichet, bütçe disiplininin kararlılıkla uygulanmasını isterken, bu çerçevede yapısal reformların ara vermeden sürdürülmesi gerektiğini vurguladı.

Avrupa'da enflasyon 2 yılın zirvesine tırmandı

Gıda başta olmak üzere emtia fiyatlarındaki artış enflasyonun tırmanışa geçmesine yol açtı. Euro Bölgesi'nde Aralık ayında yıllık enflasyon yüzde 2.2 ile son iki yılın en hızlı yükselişini gösterdi. Özellikle akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin etkisiyle tüketici fiyatlarının tırmanması Avrupa Merkez Bankası'nın orta vadeli enflasyon hedefi olan yüzde 2'nin aşılmasına neden oldu. Avrupa Merkez Bankası Başkanı Jean Claude Trichet, dün Frankfurt'ta yaptığı açıklamada, enflasyon baskısının arttığına ettiğine dikkat çekerken, enflasyonla mücadele kapsamında kısa vadeli faizlerin tahminlerden daha önce yükseltilebileceğini kaydetmişti. Ekonomistler, Avrupa Merkez Bankası'nın yılın son çeyreğinde faiz artırımı yapabileceğini öngörürken, Avrupa'daki canlanmanın kırılganlığına bağlı olarak bu kararın ertelenebileceğini vurguluyorlar. Diğer yandan, Avrupa Merkez Bankası Yönetim Kurulu Üyesi Axel Weber, kısa vadede enflasyonist risklerin tırmandığına işaret ederek, orta vadede enflasyonun dengeli olacağı kaydetti.

Yeşil filizlerin rüzgarı emtia fiyatlarını uçuruyor

Küresel ekonomide canlanma işaretlerinin yoğunlaştığına ilişkin 'yeşil filizler belirdi' söylemi, emtia fiyatlarının tırmanmasına destek veriyor. Geçen Temmuz ayında 147 dolarla tarihinin en yüksek değerine çıkan ham petrol fiyatları, 2009 yılbaşına yüzde 60 değer kazanmış durumda. Sanayinin temel hammaddelerinden bakır fiyatlarındaki artış yüzde 112'yi bulurken, platin fiyatlarındaki yükseliş yüzde 38, altın fiyatlarındaki tırmanış ise yüzde 14'ü bulmuş durumda.

Altın fiyatları bin doları geride bıraktı

Hükümetlerin canlanma paketlerinin olumlu sonuç vermesi ve küresel krizden çıkış işaretlerinin yoğunlaşması, emtia fiyatlarını artırıyor. Mart ayından bu yana yaklaşık yüzde 40 yükselen borsalara paralel olarak tırmanmayı sürdüren altın fiyatları ons başına bin dolar barajını geçti. Psikolojik olarak önemli nitelikteki bin dolar seviyesini aşan altın, New York Borsası'nda ons başına bin 9 dolara çıkarak 2008 Mart ayından bu yana en yüksek düzeye tırmandı. Özellikle Hindistan başta olmak üzere Güney Asya ve Uzakdoğu'dan kaynaklanan taleple yükselen altın fiyatları, 2009 yılbaşına göre yüzde 14 değer kazandı. Dünya Altın Konseyi verilerine göre, mücevher yapımı için altın alımı toplam satışların yüzde 70'lik bölümünü oluşturuyor. Doların değer kaybetmesinin de etkisiyle yükselişin hızlanabileceğini kaydeden uzmanlar, altında yıl sonu kapanışının bin 200 dolardan olabileceğini ifade ediyorlar. Altına paralel olarak yükselen gümüş fiyatları da 16.86 dolarla son 13 ayın en yüksek düzeyine ulaştı.

Ham şeker fiyatı 28 yılın zirvesinde

Mali krizle tüm emtia fiyatlarının yarıya inmesi ardından, petrol, altın ve bakır gibi emtialardaki yükselişe şeker de eklendi. Londra Emtia Borsası'nda ham şekerin kile fiyatı 22 sent ile 1981 yılından bu yana en yüksek düzeye çıktı. Ekonomistler, ham şeker fiyatının hızlı yükselişinde yoğunlaşan arz endişesinin belirleyici olduğu görüşündeler. Dünyanın en büyük şeker üreticilerinden Brezilya'da şekerin etanole dönüştürülerek yakıt olarak kullanılmasının yarattığı baskı ve Hindistan'da şeker üretiminin mevsimsel koşulların dışında aşırı gerilemesi fiyatları yükseltti. Hindistan'da şeker üretimi geçen yıla oranla yüzde 45 gerilerken, uzmanlar bu yıl yağışlara bağlı olarak geçen yıla oranla büyük bir artış göstermeyeceğini öngörüyorlar. Hindistan'da şeker üretimini de yakından ilgilendiren Muson yağmurları son beş yılın en düşük düzeyinde bulunuyor. Ülkede şeker üretimiyle geçimini sürdüren kişi sayısı ise 235 milyonu buluyor.

Petrol şirketleri kötü çarpıldı!

Kriz nedeniyle petrol ve doğalgaz fiyatlarının geçen yılın yarısınainmesi, petrol şirketlerinin bilançolarını bozdu. Geçen yıl fiyatların 147 dolarla tüm zamanların en yüksek düzeyine çıkmasından ötürü rekor karlara ulaşan şirketler, bu yıl fiyat düşüşü yanında talep daralmasından olumsuz etkilendi.

Avrupa'nın en büyük petrol şirketi Shell'in karı yılın ikinci çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 70 azalarak 2.3 milyar dolara inerken, dünyanın en büyük petrol şirketi Amerikan Exxon Mobil'in karı yüzde 69 gerilereyerek 3 milyar 950 milyon liraya indi.

Avrupa'nın üçüncü büyük petrol şirketi Fransız Total'in karı da yüzde 54 azalarak 2.4 milyar dolara indi. Şirketin üretimi günlük 2.1 milyon varil olarak gerçekleşerek geçen yıla oranla yüzde 7 azaldı.

Hafta başında da Avrupa'nın ikinci büyük petrol şirketi BP karının yüzde 54 azaldığını açıklamıştı.

Analistler, petrol fiyatlarının zayıf seyretmesi yanında ekonomide kriz sonrası canlanmanın kademeli olarak gerçekleşmesinden ötürü şirketlerin 2008 karlarına ulaşmasının yıllar alabileceğini ifade ediyorlar.

ArcelorMittal'den 581 milyon euro zarar

Dünyanın en büyük çelik üreticisi ArcelorMittal, küresel krizin yarattığı talep daralması ve emtia fiyatlarındaki düşüşle ikinci çeyrekte zarar açıkladı. Nisan-Haziran döneminde 581 milyon euro zarar eden şirket, böylece ard arda üç çeyrekte zarar açıklamış oldu. Analist beklentilerinden iki kat daha fazla zarar açıklayan Arcelor Mittal, geçen yılın ikinci çeyreğinde 3.7 milyar euro kar açıklamıştı. Şirketin satışları yüzde 60 gerileyerek 11 milyar euroya inmesine karşılık, ArcelorMittal CEO'su Lakshmi Mittal, demir-çelik sektörünün küresel çapta iyileşme işaretleri verdiğini söyledi. Mittal, Lüksemburg merkezli şirketin bazı fabrikalarında yeniden üretime başlayacağını belirtirken, canlanmanın zaman alacağını kaydetti. Şirketin yüksek zarar açıklamasında kriz nedeniyle biriken çelik stoklarının yarattığı maliyet, personel çıkarma karşılığında ödenen yüksek tazminatlar da etkili oldu. Çelik devi ArcelorMittal'in kısa ve orta vadeli borçlarının toplamı ise 16.2 milyar euroyu buluyor.

Çin yatırım için şirket arıyor

Yaklaşık 2.1 trilyon dolarlık büyüklükle dünyanın en büyük döviz rezervine sahip olan Çin yönetimi, yurtdışında şirket alımına yöneldi. Çin Başbakanı Wen Şiabao'nun duyurduğu şirketlerin dışarıya açılmasını öngören plan çerçevesinde döviz rezervlerinin etkin şekilde kullanılması bekleniyor. Pekin'de açıklamalarda bulunan Başbakan Wen, döviz rezervinin ne kadarlık bölümünün şirket alımlarının finansmanında kullanılacağı konusunda ipucu vermezken, Çin firmalarının küresel ihracattaki paylarını artırmayı hedeflediğini vurguladı. "Dışa açılma" projesinin liderliğini enerjide PetroChina, madencilikte Chinalco, telekomda China Telecom ve finansta Bank of China gibi kamuya ait büyük şirketler yapıyor. Çin'in yatırım hamlesini değerlendiren HSBC Başekonomisti Qu Hongbin, yurtdışında yatırıma hız veren böylesi bir projenin açıklanmasının Çin için bir ilk olduğunu dile getirdi. Başekonomist Qu, "Şirket satın alma ve ortaklık projesi, dünyanın rezerv parası niteliğindeki doların hakimiyetini zayıflatma, kullanımını azaltmaya yönelik kapsamlı eylem planının bir parçası" dedi. Nitekim, şirketler yurtdışında yatırımın ilk işaretlerini vermeye başladı bile. 200 milyar dolarlık ülke yatırım fonunun yöneticisi niteliğindeki China Investment, son olarak İngiliz alkollü içki üreticisi Diageo'nun yüzde 1.1 hissesini satın aldı. Ekonomistler, yabancı ülkelerdeki yatırımların gelişmekte olan ülkelere yönelmesi gerektiğini ifade ederken, bu noktada emtia zengini ülkelerin öne çıkabileceğini ifade ediyorlar.

IMF kaynak arayışında tahvil satacak

Kriz nedeniyle gelişmekte ülkelerin kredi talepleriyle kapısını aşındırdığı Uluslararası Para Fonu, kendi kaynaklarını güçlendirmenin yollarını arıyor. G20 ülkelerinin 500 milyar dolar desteğiyle fonlarını 750 milyar dolara çıkarmayı kararlaştıran IMF, şimdi de tahvil ihracına hazırlanıyor.

IMF İcra Kurulu'nun onayını bekleyen tahvil ihracı kararı çerçevesinde 150 milyar dolarlık tahvil satılması bekleniyor. Tahvillerden elde edilecek kaynağın, IMF'nin İzlanda, Pakistan gibi ülkelere sağladığı yardımlara fon oluşturması öngörülüyor. Daha önce Çin, Brezilya ve Rusya IMF'nin ihraç edeceği tahvillerden alım yapacaklarını açıklamışlardı.

Kaynak yaratma çabaları çerçevesinde IMF'nin sahip olduğu 403 tonluk altın rezervinin bir bölümünün de satışı söz konusu olacak. Satışla piyasalardaki dengeleri bozmamayı hedefleyen IMF, ne kadar altının satılacağını Eylül ayına kadar netleştirmesi bekleniyor.

IMF İcra Kurulu, Nisan 2008'de altın rezervlerinin azaltılması konusunda prensip kararı almıştı.

IMF'nin bu satışı doğrudan merkez bankalarına yapma imkanı bulunuyor. Eylül ayında süresi dolacak anlaşmalar çerçevesinde Avrupa merkez bankalarının yıllık altın alım limiti 500 ton düzeyinde bulunuyor.  Bu tarih sonrasında belirlenecek daha yüksek bir miktar, IMF'nin satışlarına hız verebilecek.

AB ve ABD'den WTO'ya korumacılık şikayeti

Kriz nedeniyle ihracatı yüzde 30 oranında daralan Çin'in ihracatı, şimdi de yasal sorunların tehdidi altında. Avrupa Birliği ve Amerika, Dünya Ticaret Örgütü'ne başvurarak hammadde ihracatına yönelik sınırlamanın serbest ticaret kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle şikayette bulundu.

Çin hükümeti de, magnezyum, kömür, çinko gibi hammadde ihracatına getirilen sınırlamaya karşı yapılan şikayete karşı haklarını savunacağını açıkladı.

Kriz nedeniyle yerli üreticilere destek vermeyi hedefleyen Çin, daha önce de, kamuya yapılacak alımlarda tamamıyla yerli malların tercih edilmesini yasal düzenlemeye bağlamıştı.

Yapılan şikayetleri değerlendiren Dünya Ticaret Örgütü'nün eski başkanı Mike Moore, "Korumacığılın artmasıyla dünya ticareti tehlikeli sularda yol alıyor. Korumacılığın dozu günden güne artacak görünüyor" dedi.

ABD'nin yaptığı şikayet, yeni başkan Barack Obama dönemindeki ilk başvuru niteliğini taşıyor. Obama, seçim kampanyası döneminde ticaretin serbestleştirilmesi konusunda taviz verilmeyeceğinin sıklıkla üzerinde durmuştu.

Emtia fiyatları tırmandı, dev birleşme suya düştü

Küresel mali krizle emtia fiyatlarındaki hareketlilik, dev madencilik şirketlerinin de yeni ortaklıklar aramasına neden oluyor. Maden fiyatlarındaki hızlı düşüşten en fazla etkilenen dünyanın üçüncü büyük madencilik şirketi Rio Tinto, Çinli Chinalco'nun yaptığı 19.5 milyar dolarlık satın alma teklifini geri çevirdi.

Yaklaşık 40 milyar dolarlık borcu olan Rio Tinto, bu kararı ardından sektörün en büyük şirketi ve aynı zamanda rakibi olan BHP Billiton ile anlaşmayı planladığını açıkladı. İki şirket arasındaki işbirliği anlaşmasının Rio Tinto'ya 10 milyar dolar sağlaması beklenirken, şirkete yakın kaynaklar Rio'nun ayrıca bir hisse senedi ihracıyla da 15 milyar dolar gelir hedeflediğini kaydediyorlar.

Çin hükümetince kontrol edilen Chinalco ise anlaşmanın geri çevrilmesinden ötürü üzüntü duyduğunu açıkladı. Böylece bir Çin şirketinin yurtdışında yaptığı en büyük satın alma girişimi de suya düşmüş oldu.

Chinalco ile anlaşma emtia fiyatlarının düşük olduğu Şubat ayında yapılırken, o zamandan bu güne fiyatlarda yüzed 40'a varan artış söz konusu oldu.

Türkiye Nabucco payında ısrarlı

Enerji Bakanı Taner Yıldız, Türkiye'nin yapımı öngörülen Nabucco Boru Hattı'ndan taşınacak doğalgazın yüzde 15'lik bölümünü almaya yönelik talebinden vazgeçmediğini, görüşmelerin halen sürdüğünü söyledi.

Hazar Denizi'nde çıkarılan doğalgazı Türkiye üzerinden Avrupa'ya ulaştırmayı hedefleyen Nabucco Projesi'ni yürüten konulaştırmayı hedefleyen ortak girişim grubunun CEO'su Reinhard Mitschek, geçen hafta yaptığı açıklamada Türk tarafının gaz isteği gündemde değil demişti.

Yıldız, toplam 3 bin 300 kilometrelik Nabucco'ya ilişkin anlaşmayı Haziran ayı içinde imzalamak istediklerini belirtirken, yeni tekliflerin 10 gün içinde değerlendirileceğini söyledi.

Toplam 8 milyar euroya malolması planlanan Nabucco projesinde, Botaş'ın dışında Almanya'dan RWE, Avusturya'dan OMV, Macaristan'dan MOL, Bulgaristan'dan Bulgargaz ve Romanya'dan Transgaz şirketlerinin payı bulunuyor. 

IMF'den Afrika ülkelerine 10 milyar dolar

Mali krizin Afrika ekonomilerindeki bozulmayı hızlandırması ardından, Uluslararası Para Fonu Sahra altı Afrika ülkelerine yardım vermeyi kararlaştırdı. IMF Başkanı Dominique Strauss-Kahn, 10 milyar dolar tutarındaki krediyle ülkelerin mali dengelerinin iyileştirilmesine çalışılacağını söyledi.

Kongo'nun başkenti Kinsaşa'da açıklamalarda bulunan IMF Başkanı Strauss-Kahn, bu miktarın ülkelerin döviz rezervlerini iyileştirerek, para birimlerindeki aşırı dalgalanmanın önüne geçilmesini sağlayacağını kaydetti.

Kahn, bölge ekonomilerindeki bozulmanın sürdüğüne işaret ederek, "Kriz nedeniyle ülkelerin milli gelirinin yarısı yok olmuş durumda. Yakın gelecekte durumun düzeleceğini söylemek güç" dedi.

IMF kredisinin Afrika ülkelerinde kullanılması için bölge ülkelerinin parlamentolarında onay verilmesi gerekiyor.

Küresel krizin yarattığı talep daralması nedeniyle, Afrika'nın önemli ihraç maddeleri niteliğindeki pamuk, bakır, petrol gibi emtia ürünlerine ilgi düşmüş, bu ürünlerin fiyatlarında yüzde 50'yi aşan oranda gerileme yaşanmıştı.

Kahve fiyatları 7 ayın zirvesinde

Mali kriz, günün en büyük keyiflerinden birisi niteliğindeki dışarıda kahve alışkanlığını da olumsuz yönde etkilerken, insanların kafelerden evlerine yönelmesi talebin eksilmeden sürmesine neden oluyor.

Kahve üretiminin son dönemde zayıflamasının da katkısıyla kahve fiyatları son yedi ayın en yüksek düzeyine ulaştı. New York Emtia Borsası'nda Robusta cinsi kahvenin fiyatı Aralık ayında gördüğü en düşük düzeye göre yüzde 22 artışla 1.28 dolara çıktı. Daha yüksek kalitedeki Kolombiya kahvesinin fiyatı da yağışların ürünü olumsuz etkilemesiyle son 12 yılın en yüksek düzeyi olan 2.2 dolara çıktı.

İtalya'ın en büyük kahve şirketi Illy'nin CEO'su Andrea Illy, "Fiyatlardaki aşırı yükseliş sektörü zor duruma sokabilir, fiyatlar patlayabilir" dedi.

Diğer yandan, kahve fiyatlarından ayrı olarak şeker fiyatlarında da sert yükseliş gözlendi. Dünyanın en büyük tüketicisi Hindistan'ın üretim açığını kapatmak üzere ithalata yöneleceğini açıklamasıyla şeker fiyatları New York ve Londra'da üç yılın zirvesine çıktı. Londra'da beyaz şekerin ton fiyatı Aralık ayı fiyatına göre yüzde 52 artışla 450 dolara tırmandı.

Uluslararası Şeker Örgütü, 2009-2010 yılında şeker piyasasında açığın artması yanında fiyatların yükselmesini öngörüyor.