Türev piyasasına sınırlama tartışması büyüyor

ABD'de kapsamlı türev piyasası işlemlerinin sınırlandırılması için kapsamlı düzenlemeler hayata geçirilmeye hazırlanıyor. Bankaların kendi bünyesindeki birimleriyle swap işlemi yapmasının önüne geçmeyi öngören ve bu işlemleri iştiraklere devretmesi bekleniyor. Senato'daki bu düzenleme, aynı haliyle yasalaşması halinde türev piyasasının da sınırlanmasına yol açacak. Geçen yıl türev piyasası düzenlemelerinin yazılmasında görev alan Demokrat Parti Senatörü Michael McMahon, türev piyasasına destek çıkan bir iyileştirme yapılmasına çalışıyor. Senato'da oylanan düzenlemenin riski azaltmak ve şeffaflığı artırmak üzere hazırlandığını vurgulayan McMahon, "Hazırlanan yasa sistemin tamamıyla yok edilmesini öngörmüyor" dedi. Türev piyasasında ülke riskleri, kur riski ve garantilerine dair işlemlerin toplamı 275 trilyon doları buluyor.

Petrolde yüksek riskli işlem kaybettirdi

Kriz sonrasında hükümetler piyasalarda yapılan işlemlerin etkin denetimi için yeni düzenlemelere hazırlanırken, süren riskli işlemler şirketlerin büyük kayıplara uğramasına neden oluyor.

Son olarak Londra merkezli PVM adlı aracı kuruluşta çalışan Steve Perkins adlı bir broker, yetkisini aşarak yaptığı yüksek hacimli işlemle şirketinin 10 milyon dolar kaybetmesine neden oldu.

Söz konusu işlemle 16 milyon varillik vadeli petrol sözleşmesi satın alan broker, petrol fiyatlarının Salı günü yaklaşık bir saatte 71 dolardan 73.5 dolarla bu yılın en yüksek düzeyine çıkmasına neden oldu.

Genellikle 500 bin varillik işlem yapılan piyasada yapılan bu yüksek miktar, dünyanın en büyük petrol üreticisi Suudi Arabistan'ın günlük üretiminin iki katı düzeyinde bulunuyordu.

Bu işlem sonrasında yapılan araştırma ile broker hakkında soruşturma başlatıldı. Rekor düzeye çıkan petrol fiyatları da Salı gününe oranla yaklaşık yüzde 10 gerileyerek varil başına 66 dolara indi.

Olayın bir ilginç yönü de, PVM şirketinin üst yöneticisi David Hufton'un petrol piyasasındaki riskli spekülasyonlara karşı olması. Hufton, 2006'da yapılan işlemleri "elektronik kumar makinesi"ne benzeterek, "Vadeli işlemler olmasa, petrol fiyatları çok daha düşük olurdu" demişti.

ABD'de türev piyasasına denetim yaklaştı

Mali krizin derinleşmesiyle dev bankaların batmasına neden olan yüksek riskli yatırım araçlarına denetim sıkılaştırılacak. Bu konuda ilk adımı atan ABD yönetimi, türev piyasasında alım satım işlemlerini denetlemek üzere elektronik sistem hazırlığına girişti.

ABD Hazine Bakanı Tim Geithner, Kongre Bankacılık Komitesi'nde yaptığı konuşmada, işlemlerin kontrolu amacıyla elektronik sistem dışında hukuki düzenlemelerin de gündeme gelebileceğini söyledi.

Geithner, türev piyasasında işlem yapan firmaların risklerini kontrol etmeleri amacıyla sermaye yeterliliklerinin yakından izleneceğini söyledi.  Geithner kredi sigorta sözleşmeleriyle ilgili swap işlemlerinin de bu çerçevede denetleneceğini söyledi.

Kredi riskinin artmasına neden olan bu yatırım araçları Lehman Brothers'in batmasına, sigorta devi AIG'nin hükümet tarafından kurtarılmasına neden olmuştu.

Yıllık hacmi 680 trilyon doları bulan bu piyasanın denetimi, finans sisteminin genel itibarıyla kırılganlığını azaltma aşamasında büyük önem taşıyor.